Doradztwo biznesowe i publiczne. Podstawowe założenia i uwarunkowania

System współczesnego świata i Europy w naturalny sposób generuje potrzebę rozbudowanego systemu doradztwa. Wynika to z jego rozbudowanej struktury, o wielopoziomowym i multicentrycznym (wielopodmiotowym) charakterze, a także z pluralistycznej i poliarchicznej zawartości wielu często ze sobą sprzecznych elementów merytorycznych takich jak: idee i wartości oraz interakcje i normy kształtujące jego całą konstrukcję.

Zarysowana tu, coraz bardziej skomplikowana treść i kształt współczesnego systemu wymusza na decydentach konieczność korzystania z pomocy wysoko wykwalifikowanej kadry doradczo- eksperckiej, która okazuje się niezwykle istotna dla adekwatnej i odpowiedzialnej akcji i reakcji w odpowiedzi na zmiany zachodzące w systemie i jego otoczeniu.

System (biznesowy/publiczny) ujmowany z punktu widzenia usytuowania w nim doradztwa prowadzi do wyróżnienia jego następujących cech konstytutywnych:

• konstruuje go zdefiniowany zespół podmiotów, instytucji oraz podział ról w zarządzaniu systemem, w którym to wyróżnić można aktorów politycznych i niepolitycznych wypełniających funkcje i role doradcze, których głównym celem jest wzmocnienie decydentów w ich zdolności do prawidłowego rozpoznawania rzeczywistości i podejmowania trafnych decyzji;
• decyzje (poddawane procesowi wpływu ze strony doradztwa) podejmowane w strukturze systemu mają rozstrzygające znaczenie dla dystrybucji dóbr materialnych i niematerialnych oraz na charakter zachowań biznesowych i publicznych (w tym międzynarodowych);
• istnieje permanentny, wzajemny związek między otoczeniem systemu a systemem, w ramach którego zachodzą procesy decyzyjne i rozstrzygnięcia. Doradztwo co bardzo istotne sytuuje się zatem zarówno w systemie jak i w jego otoczeniu;
• system tworzy swoistą sieć współpracy i współzależności opartą na instytucjach i mechanizmach decyzyjnych i doradczych nimi rządzących;
• władza biznesowa/publiczna wywodzi się ze świadomej (samodzielnej lub niesamodzielnej) decyzji podmiotów ją tworzących, decyzji samoograniczania swej wolności i podziału części swoich prerogatyw (kompetencji) pomiędzy różnorodne podmioty, także te o charakterze doradczym;
• dążenie poszczególnych obywateli, grup społecznych, biznesu oraz państwa do realizowania własnych interesów odbywa się albo bezpośrednio przez system, albo wykorzystując organizacje pośredniczące takie jak grupy interesu czy też podmioty niepaństwowe i pozarządowe (doradcze i eksperckie);
• każda władza biznesowa/publiczna podejmuje wysiłki o charakterze legitymizacyjnym, które mają zapewnić poparcie społeczne dla jego struktury, funkcjonowania i zachowań. W tych wysiłkach bardzo przydatne okazują się wszelkie formy subsydiarności, także w postaci doradztwa.

Zamiast wniosków

Doradztwo jest częścią demokratycznego porządku, który Polska buduje od przeszło 25 lat. Tak jak system gospodarczy i publiczny w Polsce jest wciąż w fazie transformacji tak system doradztwa podlega wciąż procesowi zmiany i doskonalenia. Nie ulega wątpliwości, że doradztwo stanowi problem, na który od wielu lat zwracają uwagę obserwatorzy życia gospodarczego i publicznego w Polsce. Niedojrzałość polskiego systemu doradztwa wynika z:

• braku systemowych rozwiązań w tym zakresie (precyzyjnych reguł, norm i procedur doradczych);
• braku rozbudowanych mechanizmów i instrumentów absorpcji wiedzy i pomysłów, które rodzą się w sektorze doradztwa;
• niskiego stopnia upublicznienia procesów decyzyjnych w gospodarce i polityce;
• ograniczonej możliwości uzyskiwania przez doradców/ekspertów pogłębionej wiedzy na temat tego co dzieje się w systemie (dostęp do informacji);
• braku przekonania decydentów biznesowych i publicznych, że o radę należy pyta także tych, którzy myślą inaczej czy też mają przeciwstawne poglądy;
• niskiego poziomu zaufania w sferze biznesowej publicznej, a tym samym słabej wiary decydentów, że udzielona im rada wyczerpuje znamiona profesjonalizmu i co ważniejsze obiektywizmu. W końcu to decydenci, a nie doradcy ponoszą gospodarczą i prawną odpowiedzialność za podejmowane przez siebie działania i decyzje.

Jak widać z powyższej analizy stopień oddziaływania, zasięg, skuteczność doradztwa uzależniony jest od wielu czynników, ale tak naprawdę najważniejszy z nich jest świadomość potrzeby doradztwa ze strony decydentów i przygotowanie ich do korzystania z niej. W tym obszarze pozostaje w Polsce jeszcze wiele do zrobienia.

System biznesowy/publiczny ma charakter dynamiczny, gdyż istniejąca w nim redystrybucja władzy sprawia, że system ten ewoluuje. Zmienia się w nim status i hierarchia funkcjonujących w jego ramach podmiotów i ich kompetencji (zakres władzy). Zmienia się władza i sposoby udziału w niej. Dlatego też kluczowym elementem jest sprawne funkcjonowanie władzy i jej relacji z otoczeniem wewnętrznym i zewnętrznym, w których to umiejscowione jest subsydiarne (pomocnicze) wobec systemu doradztwo.

Trudność w konstruowaniu spójnych decyzji opartych na racjonalnych i zweryfikowanych obiektywnie przesłankach jest dziś wyzwaniem najtrudniejszym do pokonania. Dlatego sfera biznesowa/publiczna nie może być projektowana wyłącznie w oparciu o pewne przyjęte a priori założenia ideowe, ale winna bazować na rzetelnej pracy analitycznej z udziałem doradców/ekspertów.

Podsumowując to opracowanie należy stwierdzić, że doradztwo w systemie biznesowym/publicznym służy realizacji następujących celów:

• zwiększeniu wiedzy, świadomości, ale też aktywności decydentów biznesowych/publicznych, która redukuje do minimum ryzyko błędu w podejmowanych przez nich działaniach i decyzjach;
• zmianie sposobu myślenia decydentów prowadząca do zmiany zachowań (odchodzenie od dotychczasowych schematów i rutyny);
• podnoszeniu jakości zarządzania i władzy;
• promocji wartości biznesowych i demokratycznych oraz debaty o sprawach biznesowych i publicznych;
• rozwojowi kultury biznesowej i publicznej;
• podniesieniu poziomu partycypacji w życiu systemu biznesowego/publicznego reprezentantów otoczenia systemu takich jak doradcy i eksperci.

Cele te mogą być realizowane w szczególności poprzez:

działalność informacyjną, edukacyjną, badawczą, naukową i wydawniczą;

organizowanie konferencji, narad, seminariów i warsztatów;

przygotowywanie na potrzeby doradztwa ekspertyz, analiz i opinii;

przyznawanie stypendiów i grantów na rzecz ekspertów, badaczy i organizacji pozarządowych zajmujących się doradztwem;

współpracę z krajowymi i zagranicznymi organizacjami pozarządowymi, uczelniami i innymi instytucjami doradczymi, eksperckimi i badawczymi.

Doradztwo może opierać się też na modelu doradztwa zawodowego (w strukturze decydenta biznesowego/publicznego lub niezależnie od decydenta) oraz modelu doradztwa społecznego. Ten drugi typ doradztwa ma charakter nieformalny (nie wynika z żadnego stosunku prawnego-umownego) i znajduje swój praktyczny wyraz w aktywności doradczej zachodzącej głównie pomiędzy:

• decydentem a doradcą, który świadczy pomoc doradczą w oparciu o zasadę non profit lub pro publico bono;
• decydentami różnych szczebli, którzy w stosunku do siebie nawzajem stają się doradcami.

Doradztwo biznesowe i publiczne usytuowane jest przede wszystkim w:

• sferze informacyjnej poprzez upowszechnianie wiedzy i informacji;
• sferze edukacyjnej poprzez upowszechnienie wiedzy oraz kształtowanie świadomości i kultury biznesowej/publicznej decydentów;
• sferze analitycznej i studialnej poprzez prowadzenie działalności oceniającej i monitorującej poświęconej występującym lub przewidywanym problemom;
• sferze integracji poprzez inicjowanie i organizowanie różnych form kontaktów, spotkań i dyskusji wielu reprezentantów środowisk biznesowych i publicznych. Chodzi tu przede wszystkim o „wyzwalanie energii” tak potrzebnej decydentom do podejmowania trafnych decyzji.